Artikel over de U.S. Histos in de Spiegel der Zeilvaart

Artikel over de U.S. Histos in de Spiegel der Zeilvaart

Overig 10-05-2011 14:21

Studentenopleiding op een traditioneel Skûtsje.

“Als alles goed gaat, vormen deze studenten in de toekomst wellicht de nieuwe groep rond- en platbodemschippers. Want, er is een gezonde jeugdige instroom met ervaring nodig om onze traditionele vloot in de vaart te houden!” Dit schreef Wim de Bruijn (hoofdredacteur) in de “redactioneel” van de SdZ 2010.7. En die jeugdige instroom is er! Want binnen verschillende verenigingen bestaan er opleidingstrajecten voor het varen op rond- en platbodems. Dit gebeurt onder andere bij A.S.Z.V. Orionis uit Amsterdam en D.Z. Euros uit Enschede. Dit stuk gaat over het opleidingstraject binnen de U.S. Histos uit Utrecht.

De U.S. Histos is de grootste studentenzeilvereniging van Nederland, gevestigd in Utrecht met een oud binnenvaartschip als sociëteit en verschillende boten in eigen beheer. Binnen Histos is het mogelijk om te leren zeilen op verschillende disciplines. Per discipline is er een commissie die weekenden organiseert en een kader dat verantwoordelijk is voor de opleiding. Eén van deze disciplines is de platbodem, zoals het skûtsje binnen de vereniging wordt genoemd. Naast het opleiden is er veel gezelligheid aan boord en wordt er natuurlijk ook recreatief gevaren. Om de discipline binnen de vereniging echter levend te houden, is het van belang dat er ook aandacht besteed wordt aan de opleiding van nieuwe maten en schippers.

In 1996 is er één iemand begonnen met platbodemzeilen binnen Histos. Al snel kwam hij er achter dat er behoefte was aan kennisoverdracht, wilde het platbodemzeilen langer doorgaan dan zijn lidmaatschap. Hiervoor is er dan ook een commissie en een kader opgericht. Maar wat was het niveau waarop je in dit kader plaats mocht nemen als schipper of maat? Om dit uit te zoeken is er een aantal keer gevaren met een externe schipper. Al snel werden zaken duidelijk en zijn een aantal mensen tot schipper en maat benoemd. Dit was het begin van een gestructureerde opleiding. Binnen deze opleiding werd onderscheid gemaakt tussen veiligheid, eigen vaardigheid, sociale vaardigheid (leiderschap) en didactische vaardigheid. In de beginjaren is er veel gevaren met een coach. Dit was een ervaren schipper of instructeur, ook van andere disciplines, die zich vooral met het leerproces en het lesgeven bezighield. De schipper zorgde ervoor dat er te allen tijde veilig met de boot werd gevaren. Samen bedachten zij opdrachten voor de bemanning en mensen in opleiding. Vandaag de dag is er voldoende didactische kennis binnen het kader. Hierdoor wordt de rol van coach anders ingevuld. De nadruk ligt nu meer op de ervaring die een oud(ere) schipper heeft en welke hij kan overdragen op de jongere schippers.

De opleiding kent verschillende fasen. De meeste mensen gaan mee als deelnemer, en vinden het leuk om op een skûtsje te varen. Ze krijgen de mogelijkheid om actief deel te nemen aan het zeilproces. Alle taken aan boord worden door de deelnemers uitgevoerd. De schipper en de maat voeren alleen het commando en doen zelf relatief weinig. Dit is voor veel deelnemers een unieke ervaring. Daarnaast leren ze op die manier veel over platbodemvaren. Hoe vaker deelnemers mee gaan hoe meer verantwoordelijkheid ze krijgen. Een goed voorbeeld hiervan is bij aanlegmanoeuvres op de motor. Iemand die voor het eerst mee is zal de aanleg doen aan het helmhout op aanwijzingen van de schipper. Een paar weekenden later zal dezelfde persoon geheel zelfstandig mogen aanleggen. Nu dus ook met de gashendel erbij en zal de schipper alleen een hint geven of ingrijpen als het gevaarlijk dreigt te worden. Fouten mogen zeker gemaakt worden, en binnen de opdrachten die worden gegeven zit ook een zekere foutmarge. Van fouten leer je nu eenmaal ontzettend veel. Dit alles wel in een gecontroleerde omgeving zoals weinig wind en een ruime aanlegplek. Als je na een aantal weekenden veel geleerd hebt en beschikt over enige zeilervaring, is het mogelijk om mee te gaan kijken met de maat en langzaamaan zijn taken over te nemen. Dit houdt in dat je gaat organiseren, mensen taken geven, dingen uitleggen en uiteindelijk ook de verantwoordelijkheid voor het hele voordek op je zal nemen. Dit natuurlijk altijd onder begeleiding van een maat. Deze zal dan ook specifieke opdrachten geven en hierop feedback geven. Als dit alles goed gaat ben je uiteindelijk maat. Na enige weekenden als maat op het voordek gefunctioneerd te hebben is het mogelijk om door te groeien naar schipper. Dit is echter geen vereiste. Wanneer iemand wel wil doorleren voor schipper zal je langzaamaan de taken van een schipper over gaan nemen. In eerste instantie zal je alleen de mensen op het achterdek aansturen terwijl de schipper de dagplanning blijft doen. Later zal je alle taken overnemen, uiteraard ook weer onder begeleiding.

Doordat de opleiding van nieuwe mensen het voortbestaan van het platbodemzeilen binnen Histos waarborgt, is één van de eisen om maat en schipper te worden dan ook om les te kunnen geven op verschillende niveaus. Zo moet je kunnen omgaan met mensen die voor het eerst op een boot staan maar tegelijkertijd moet je ook een deelnemer tot je eigen niveau kunnen optrekken. Het moeilijke was, is en zal altijd blijven om te bepalen wat het niveau van een maat en schippers moet zijn. Dit zal voor een deel altijd worden bepaald door het onderbuikgevoel. Vetrouw ik iemand of niet?

Als helpende hand zijn er voor beide trajecten handboeken geschreven. Hierin staat het traject uitgebreid beschreven. Daarnaast bevat het handboek handvatten voor tijdens het varen. Als laatste zijn er ook beoordelingscriteria opgenomen waaraan een maat of schipper moet voldoen. Deze handboeken zijn handig voor zowel de mensen in opleiding als de maten en schipper die hun opleiden.

Een traject tot maat duurt gemiddeld een jaar. Dat voor schipper ligt op ongeveer twee jaar. Hierbij moet wel gezegd worden dat dit schattingen zijn. Het is erg afhankelijk van iemands ervaring en het aantal weekenden waaraan wordt deelgenomen. In totaal worden er zeven weekenden en één vakantieweek georganiseerd.

Mijns inziens is het opleidingstraject, zoals hier boven beschreven is, redelijk uniek in Nederland. We doen er dan ook alles aan om er voor te zorgen dat het platbodemzeilen binnen de vereniging kan blijven bestaan. Dit door leden zo enthousiast mogelijk te maken en te houden voor het platbodemzeilen. Wellicht vormen deze studenten wel de gezonde en jeugdige instroom met ervaring die onze traditionele vloot in de vaart kunnen houden. Als u meer wilt weten over onze vereniging kunt u altijd een kijkje nemen op www.histos.nl. Daarnaast is het altijd mogelijk om, op afspraak, een keer langs te komen op onze sociëteit om meer te weten te komen over onze opleidingstrajecten.

Hans Brakkee